Λεξικό Διατροφικών και Διαιτολογικών Όρων

Αποτελούν την δομική μονάδα των πρωτεϊνών. Ενώνονται μεταξύ τους με δεσμούς (πεπτιδικούς) και σχηματίζουν μια πρωτεΐνη. Κάθε πρωτεΐνη είναι διαφορετική, γιατί έχει διαφορετικό αριθμό αμινοξέων καθώς και διαφορετική σειρά που αυτά συνδέονται μεταξύ τους. Από τα 30 αμινοξέα που υπάρχουν τα 9 θεωρούνται «απαραίτητα», γιατί δεν μπορεί να τα συνθέσει από μόνος του ο οργανισμός και πρέπει να τα προσλαμβάνουμε από τις τροφές.

Οι βιταμίνες είναι οργανικές ουσίες που παρ’ όλο που απαντώνται σε μικρές ποσότητες μέσα στις τροφές, ο ρόλος του είναι ουσιώδης και απαραίτητος για την υγεία, την αύξηση, την αναπαραγωγή και την συντήρηση του κάθε ατόμου. Κάθε βιταμίνη επιτελεί κάποια συγκεκριμένη λειτουργία και δεν έχει την δυνατότητα να αντικαταστήσει μιαν άλλη ή να παίξει τον ρόλο μιας άλλης. Διακρίνονται σε λιποδιαλυτές (A, D, E, K) και υδατοδιαλυτές.

Τα βιολογικά προϊόντα προκύπτουν μέσα από καλλιέργεια, όπου απαγορεύεται αυστηρά η χρήση κάθε χημικού φυτοφαρμάκου – λιπάσματος και ορμόνης. Η θρεπτική αξία των βιολογικών και συμβατικών προϊόντων δεν παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Μπορούμε εύκολα να καλύψουμε τις ανάγκες μας σε θρεπτικά συστατικά καταναλώνοντας τόσο προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας, όσο και συμβατικά προϊόντα. Η διαφορά είναι ότι στην περίπτωση των βιολογικών, τα θρεπτικά συστατικά που παρέχουν μπορούν να προσληφθούν στο ακέραιο, χωρίς την αντίστοιχη πρόσληψη χημικών ουσιών.

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση είναι πάθηση που προκαλεί πόνο και καούρα (αίσθηση καψίματος, καύσος στομάχου) στην περιοχή του κάτω μέρους του στέρνου και του άνω μέρους της κοιλιάς. Η πάθηση οφείλεται στο ότι το περιεχόμενο του στομαχιού επανέρχεται πίσω στον οισοφάγο. Κάποιοι από τους παράγοντες που προκαλούν την πάθηση μεταξύ άλλων είναι η παχυσαρκία, η σίτιση αργά το βράδυ πριν τον ύπνο και η κακές διατροφικές επιλογές (φαγητά με σάλτσα, τσιγαρισμένα κ.ά.)

Η γρελίνη είναι μία ορμόνη που παράγεται στο στομάχι και η λειτουργία της είναι να δίνει σήμα στον εγκέφαλο ότι το σώμα χρειάζεται τροφή. Επομένως, η έκκρισή της αυξάνεται πριν το φαγητό και μειώνεται μετά. Η γρελίνη αυξάνει την όρεξη και προωθεί τη συγκέντρωση ενδοκοιλιακού λίπους. Δεδομένου ότι διεγείροντας την όρεξη προωθείται και μία αύξηση του σωματικού βάρους, η γρελίνη είναι μάλλον σημαντική στην ανάπτυξη της παχυσαρκίας.

Οι διατροφικές διαταραχές χαρακτηρίζονται από μη φυσιολογικά «μοντέλα» σίτισης και διεστράβλωση της γνώσης που σχετίζεται με την διατροφή και το βάρος, τα οποία προκαλούν αρνητικές επιδράσεις στο επίπεδο της διατροφής, ιατρικές επιπλοκές και κακή υγεία και λειτουργία του οργανισμού. Οι πιο συχνές διατροφικές διαταραχές είναι οι : α) η ψυχογενής ή νευρική ανορεξία, β) η ψυχογενής ή νευρική βουλιμία, γ) η καταναγκαστική υπερφαγία ή πολυφαγία, δ) η σωματική δυσμορφία ή ανεστραμμένη νευρική ανορεξία

Η Διατροφική Πυραμίδα είναι ένας πρακτικός οδηγός διατροφής, που περιλαμβάνει τις κυριότερες ομάδες τροφών. Είναι ευέλικτη και κατάλληλη για όλα τα υγιή άτομα, από την ηλικία των δύο ετών και άνω. Τα περισσότερα παιδιά χρειάζονται τον ελάχιστο αριθμό μερίδων που αναφέρονται στη Διατροφική Πυραμίδα από κάθε ομάδα τροφών.(ομάδα Δημητριακών, Λαχανικών, Φρούτων, Γαλακτοκομικών, ομάδα Κρέατος – ψαριού – οσπρίων και ξηρών καρπών, ομάδα Λιπών – ελαίων και γλυκών)

Το οξυγόνο, που είναι τόσο πολύτιμο για τον οργανισμό μας, μπορεί να μας δημιουργήσει και προβλήματα, καθώς μπορεί να «οξειδώνει», δηλαδή, να καταστρέφει πολύτιμα συστατικά. Οι ελεύθερες ρίζες είναι τέτοια μόρια οξυγόνου, που μέχρι ένα βαθμό έχει ανάγκη ο οργανισμός μας για να επιτελεί διάφορες λειτουργίες, όπως για παράδειγμα την αποδόμηση των φαρμάκων. Όταν όμως η δράση των ελευθέρων ριζών αυξηθεί μέσα στο σώμα μας μπορεί να γίνει επικίνδυνη για την υγεία μας και μόνο η σωστή και πλούσια σε αντιοξειδωτικές τροφές διατροφή, μπορεί να αντιστρέψει αυτά τα δυσάρεστα αποτελέσματα.

Οι αριθμοί «E» είναι κώδικες για τις πρόσθετες ουσίες τροφίμων και έχουν θεσμοθετηθεί από την ευρωπαϊκή ένωση για να γνωρίζουν οι καταναλωτές ποια πρόσθετα περιλαμβάνουν οι συσκευασμένες τροφές που καταναλώνουν. Η προσθήκη των «Ε» πρόσθετων ουσιών στα τρόφιμα είναι ένα ζήτημα μεγάλης σημασίας για την ανθρώπινη υγεία. Υπάρχει μεγάλη ανησυχία για την προσθήκη μη κατάλληλων για κατανάλωση Ε στα τρόφιμα. Πολλές τέτοιες πρόσθετες ουσίες θεωρούνται ότι συνδέονται με διάφορες διαταραχές στον ανθρώπινο οργανισμό, συμπεριλαμβανομένων των αλλεργιών, τις νευρολογικές διαταραχές, τις διαταραχές των εντέρων, τον καρκίνο, τις καρδιακές παθήσεις και την αρθρίτιδα. Τα πρόσθετα τροφίμων είναι φυσικές ή συνθετικές ουσίες που προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα για να εκτελέσουν ορισμένες τεχνολογικές λειτουργίες. Η προσθήκη μπορεί να έχει κύριο σκοπό: τη βελτίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών, τη σταθερότητα, τη συντήρηση των τροφίμων. ΕΠΑΝΩ

Η ζάχαρη (επιστημονική ονομασία σακχαρόζη) είναι κρυσταλλική γλυκαντική ουσία που προέρχεται από το ζαχαροκάλαμο. Αν καταναλώνετε πολύ ζάχαρη σε βάρος άλλων τροφών, τότε η διατροφή σας θα είναι λιγότερο θρεπτική, αφού οι τροφές και τα ποτά που περιέχουν ζάχαρη τείνουν να είναι πλούσια σε θερμίδες, αλλά φτωχά σε άλλα θρεπτικά συστατικά. Επιπρόσθετα, η ζάχαρη, ιδιαίτερα η λευκή, υφίσταται μεγάλη βιομηχανική επεξεργασία, με αποτέλεσμα να γίνεται “φτωχή” σε θρεπτικά συστατικά και να αποτελεί μόνο πηγή θερμίδων. Όσο για την μαύρη ζάχαρη είναι ακατέργαστη και υπερέχει ελαφρώς σε κάλιο και μαγνήσιο, χωρίς όμως να διαφέρει ιδιαίτερα σε θερμίδες από την λευκή.

Οι ημερήσιες ενεργειακές ανάγκες αντιπροσωπεύουν το άθροισμα των θερμίδων που χρειάζεται ο οργανισμός μας για να επιτελέσει τις διάφορες ακούσιες λειτουργίες του (καρδιακή λειτουργία, αναπνοή, πέψη κ.τ.λ.) και που αποτελούν τον βασικό μας μεταβολισμό, συν τις θερμίδες που χρειάζεται για την εκούσια φυσική του δραστηριότητα (άθληση, βάδισμα, εργασία, διάβασμα κ.τ.λ.). Δηλαδή, ενεργειακές ανάγκες = βασικός μεταβολισμός + φυσική δραστηριότητα.

Το αλκοόλ απορροφάται από το λεπτό έντερο και μεταφέρεται άμεσα στο ήπαρ. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να διαταράσσεται η λειτουργία των κυττάρων του ήπατος και να συσσωρεύεται λίπος μέσα σε αυτά. Το ήπαρ διογκώνεται ελαφρά και ορισμένες εργαστηριακές εξετάσεις (ηπατικές δοκιμασίες) βρίσκονται παθολογικές. Στο στάδιο αυτό, αν το άτομο είναι υγιές και η κατανάλωση οινοπνεύματος σταματήσει, οι βλάβες αυτές μπορεί να επανορθωθούν. Αν όμως συνεχιστεί, τότε η συσσώρευση λίπους στο ήπαρ γίνεται πιο έντονη. Το επόμενο στάδιο είναι η λεγόμενη αλκοολική ηπατίτιδα. Τα κύτταρα του ήπατος αρχίζουν να καταστρέφονται εξαιτίας της επίδρασης του οινοπνεύματος. Στις βαριές περιπτώσεις το άτομο χάνει βάρος, εμφανίζει αδυναμία, κοιλιακό πόνο, εμέτους ή και ίκτερο. Στις περιπτώσεις βαριάς αλκοολικής ηπατίτιδας 12-50% των ασθενών πεθαίνουν μέσα σε έξι μήνες.

Με τον όρο θρέψη εννοούμε συνήθως τον ποιοτικό και ποσοτικό τρόπο με τον οποίο τρεφόμαστε. Συχνά όμως, γίνεται λόγος και για την «κακή θρέψη» . Η κακή θρέψη μπορεί να οριστεί ως η κατάσταση εκείνη κατά την οποία παρατηρείται έλλειψη πρόσληψης θερμίδων, πρωτεΐνης ή άλλων διατροφικών στοιχείων, η οποία προκαλεί αλλαγή στη σωματική λειτουργία και παρουσιάζεται με ελάττωση της καθαρής σωματικής μάζας σε σχέση με το φύλο, την ηλικία, το ύψος και τη δραστηριότητα του ατόμου.

Ο θυροειδής αδένας είναι ένας από τους πιο σημαντικούς αδένες του ενδοκρινικού μας συστήματος. Βρίσκεται στο λαιμό μας ακριβώς μπροστά από τους χόνδρους του λάρυγγα και παράγει τρεις βασικές ορμόνες τη θυροξίνη (γνωστή και ως Τ4), την τριιωδοθυρονίνη (γνωστή και ως Τ3) και την καλσιτονίνη (σχετίζεται με την οστεοπόρωση) που είναι υπεύθυνες για την λειτουργία του μεταβολισμού και άρα για την διατήρηση του σωματικού μας βάρους. Διαταραχές στην παραγωγή και στην έκκριση των δύο ορμονών του θυροειδούς, δηλ. της Τ3 και Τ4, δημιουργούν πολύ συχνά προβλήματα υγείας. Οι πιο συχνά εμφανιζόμενες παθήσεις του θυρεοειδούς είναι ο υπερθυρεοειδισμός και ο υποθυρεοειδισμός. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε υπερλειτουργία του θυρεοειδούς με υπερέκκριση θυροειδικών ορμονών και απώλεια βάρους, και στη δεύτερη υπολειτουργία με μειωμένη έκκριση ορμονών και αύξηση βάρους.

Πρόκειται για μια ομάδα μικροθρεπτικών συστατικών, τα περισσότερα από τα οποία είναι απαραίτητα για τον οργανισμό. Αναφέρονται και ως μικρομέταλλα και μαζί με τα μακρομέταλλα ανήκουν στην κατηγορία των μετάλλων. Κάθε ιχνοστοιχείο έχει διαφορετικές χημικές ιδιότητες, οι οποίες είναι σημαντικές στο λειτουργικό ρόλο του οργανισμού. Τα ιχνοστοιχεία είναι τοξικά αν καταναλωθούν σε μεγάλες ποσότητες για αυτό πρέπει να ακολουθούμε τη συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη. Οι τροφές ζωικής προέλευσης είναι καλύτερες πηγές ιχνοστοιχείων από τις τροφές φυτικής προέλευσης και αυτό γιατί τα ιχνοστοιχεία βρίσκονται σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις και απορροφώνται καλύτερα.

Ένα άτομο βρίσκεται σε θερμιδικό ισοζύγιο όταν η θερμιδική του πρόσληψη είναι ίση με την θερμιδική του απώλεια, δηλαδή, οι θερμίδες που προσλαμβάνει από την τροφή είναι ίσες με τις θερμίδες που καταναλώνει, με αποτέλεσμα το βάρος του να παραμένει σταθερό. Υπεροχή της θερμιδικής πρόσληψης σε σχέση με την θερμιδική απώλεια προκαλεί Θετικό ισοζύγιο βάρους και το σωματικό βάρος αυξάνεται. Αντίθετα, υπεροχή της θερμιδικής απώλειας σε σχέση με την θερμιδική πρόσληψη προκαλεί Αρνητικό ισοζύγιο βάρους και το σωματικό βάρος μειώνεται.

Το Κάλιο θεωρείται ο προστάτης της καρδιάς. Παράγεται από την πέψη των τροφών και ενώ είναι απαραίτητο για τον οργανισμό δεν μπορεί να αποβληθεί από το σώμα παρά μόνο με αιμοκάθαρση. Η απορρόφηση του γίνεται από το λεπτό έντερο. Το συναντάμε σε τρόφιμα όπως το τσάι, το κακάο, οι ξηροί καρποί, η σόγια, τα ψάρια, το αυγό, τα δημητριακά ολικής αλέσεως και αλλού.

Η κοιλιοκάκη είναι η δυσανεξία (κάτι που ο οργανισμός δεν ανέχεται) στη γλουτένη, πρωτεΐνη που υπάρχει στο σιτάρι, το κριθάρι, τη βρώμη και τη σίκαλη. Η αντίδραση του οργανισμού είναι η παραγωγή αντιγλιαδινικών αντισωμάτων, κάτι που έχει σαν αποτέλεσμα την καταστροφή του εσωτερικού τοιχώματος του λεπτού εντέρου. Πρόκειται για κληρονομική πάθηση. Στα άτομα με τη γενετική αυτή προδιάθεση, η παραγωγή αντιγλιαδινικών αντισωμάτων μετά την κατανάλωση τροφών που περιέχουν γλουτένη προκαλεί τη λείανση ή την αδρανοποίηση των λάχνων του λεπτού εντέρου που είναι υπεύθυνες για την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, βιταμινών και ιχνοστοιχείων από τον οργανισμό. Οι εκδηλώσεις αφορούν κυρίως γαστρεντερικές διαταραχές και οι συνέπειες είναι αρκετές στην ανάπτυξη και συντήρηση του οργανισμού. Η κοιλιοκάκη αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά, χωρίς φάρμακα ή ιατρικές επεμβάσεις. Θεραπεία αποτελεί η αυστηρή δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη που έχει συνέπεια την επαναφορά του τοιχώματος του λεπτού εντέρου σε κανονική κατάσταση και τον έλεγχο της πάθησης.

Η σωστή και ισορροπημένη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να περιλαμβάνει απαραίτητα ζωικά και φυτικά λίπη που προσφέρουν σημαντικές ποσότητες ενέργειας και αλλά και πολλές σημαντικές βιολογικές δράσεις για τον οργανισμό. Από χημική άποψη τα λίπη και τα φυτικά έλαια είναι Τριγλυκερίδια, δηλαδή τριεστέρες της γλυκερόλης με τρία καρβοξυλικά οξέα που φέρουν ανθρακικές αλυσίδες μεγάλου μήκους. Τα προϊόντα διάσπασης των τριγλυκεριδίων ονομάζονται λιπαρά οξέα. Τα λιπαρά οξέα διακρίνονται σε κορεσμένα λιπαρά οξέα και σε ακόρεστα λιπαρά οξέα. Τα τελευταία διακρίνονται σε μονοακόρεστα λιπαρά οξέα και σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα.

Η λεπτίνη είναι μία ορμόνη που εκκρίνεται από το λιπώδη ιστό και μεταφέρει στον εγκέφαλο πληροφορίες σχετικές με το μέγεθος των αποθηκών ενέργειας στο λιπώδη ιστό, ενεργοποιώντας κέντρα, που ρυθμίζουν το σωματικό βάρος αλλά και την πρόσληψη και κατανάλωση ενέργειας. Η λεπτίνη μειώνει την έκκριση του νευροπεπτιδίου Υ, το οποίο ελαττώνει την όρεξη, οδηγώντας σε μείωση της πρόσληψης της τροφής. Με τον τρόπο αυτό αντιστρατεύεται την παχυσαρκία. Επίσης, η λεπτίνη επιδρά σε υποδοχείς του εγκεφάλου που προκαλούν μείωση της πρόσληψης τροφής, αλλά ασκεί και ανασταλτική δράση σε υποδοχείς που αυξάνουν την πρόσληψη τροφής.

Η Mεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες που βρέθηκε ότι είχαν οι κάτοικοι της Κρήτης και της Νότιας Ιταλίας στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Είναι ξακουστή για τις ευεργετικές της ιδιότητες καθώς προφυλάσσει από εμφράγματα του μυοκαρδίου και από διάφορες μορφές καρκίνου. Είναι φτωχή σε θερμίδες, τονώνει τον οργανισμό, βοηθάει την καλή λειτουργία του εντέρου κ.ά. Το βασικό χαρακτηριστικό της είναι ότι στηρίζεται στη λιτή διατροφή: χορταρικά, φρούτα, όσπρια, λαχανικά, αγνό τυρί, ζυμωτό μαύρο ψωμί, ωμό ελαιόλαδο, ξηροί καρποί, λίγο σπιτικό κρασί και ψάρια!

Το νερό διασφαλίζει την υγεία του ατόμου διαμέσου της διατροφής. Η θρεπτική του αξία είναι τεράστια, ενώ η θερμιδική του περιεκτικότητα μηδενική. Το νερό, μεταφέρει θρεπτικές ουσίες στα όργανα και τους ιστούς. Είναι απαραίτητο για τη σωστή λειτουργία του κυκλοφορικού συστήματος, της πίεσης του αίματος, του πεπτικού συστήματος και της εγκεφαλικής λειτουργίας, και βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Tέλος, είναι χρήσιμο για την επιτυχημένη απώλεια βάρους και για την αποτελεσματική άσκηση. Η καθημερινή και συνεχής πρόσληψη νερού είναι απολύτως απαραίτητη και ζωτικής σημασίας . Για να υπάρχει σωστή ενυδάτωση του οργανισμού, ο μέσος άνθρωπος πρέπει να καταναλώνει 8-10 ποτήρια νερού την ημέρα. Η λήψη του πρέπει να αρχίζει από το πρωινό ξύπνημα, να γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και σε μικρές ποσότητες, σ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ακόμα και αν δεν νιώθουμε διψασμένοι.

Το νάτριο είναι το μέταλλο του αλατιού. Συγκεντρώνεται κυρίως στα εξωκυτταρικά υγρά, στα οστά και στα κύτταρα και αποβάλλεται μέσω των ούρων. Είναι υπεύθυνο για την εκτέλεση των μυϊκών συσπάσεων, καθώς και για την μεταφορά θρεπτικών αμινοξέων και γλυκόζης στα κύτταρα. Βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στο εκχύλισμά της μαγιάς, στα αλλαντικά, στα τυροκομικά, στις σάλτσες, στις μαργαρίνες και αλλού.

Είναι η παθολογική κατάσταση κατά την οποία εκδηλώνει κανείς την επιθυμία να τρέφεται με ουσίες, οι οποίες κανονικά δεν τρώγονται (σαπούνι, χώμα κ.τ.λ.)

Η Ορλιστάτη είναι ένα φάρμακο που διατίθεται κατά της παχυσαρκίας. Ο ρόλος του είναι να αναστέλλει την δράση κάποιων ενζύμων (γαστρεντερικές λιπάσες) που βοηθούν στην πέψη του λίπους. Όταν αναστέλλεται η δράση αυτών των ενζύμων, δεν είναι δυνατή η πέψη ενός μέρους του λίπους της τροφής με αποτέλεσμα, αυτό να περνά στο έντερο άπεπτο και να αποβάλλεται. Έτσι, συμβάλλει στην απώλεια βάρους. Παρ’ όλο που υπάρχουν μελέτες που δείχνουν την αποτελεσματικότητα της ορλιστάτης στην απώλεια βάρους, θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, καθώς έχουν αναφερθεί και πάρα πολλές παρενέργειες. Επίσης, πρέπει να αναφέρουμε πως η χορήγησή της πρέπει πάντα να συνοδεύεται από υποθερμιδική δίαιτα, και, επομένως δεν γνωρίζουμε επακριβώς σε ποιο βαθμό η απώλεια βάρους οφείλεται στην ουσία ή στην διατροφή.

Το οξειδωτικό στρες σχετίζεται άµεσα µε την παραγωγή ελευθέρων ριζών και µε τους φυσικές οξειδωτικές ουσίες του οργανισμού. Όταν οι οξειδωτικές ουσίες υπερτερούν των αντίστοιχων αντιοξειδωτικών, τότε τα επίπεδα των ελευθέρων ριζών υπερβαίνουν τα φυσιολογικά όρια και βρισκόµαστε µπροστά στο λεγόµενο οξειδωτικό στρες, φαινόµενο καταστρεπτικό για τους ιστούς. Το οξειδωτικό stress εμπλέκεται σε πολλά νοσήματα όπως: αθηροσκλήρωση, έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο, υπογονιμότητα, φλεγμονές, νόσο Parkinson, νόσο Altzheimer, νόσο Crohn, παγκρεατίτιδα, ασθένειες ήπατος, καταρράκτη, τενοντίτιδες, κυστική ίνωση, ρευματοειδή αρθροπάθεια, καθώς και στις περισσότερες μορφές καρκίνου.

Oι πρωτεΐνες (ή λευκώματα) είναι σύνθετες οργανικές ουσίες. Eτοιμολογικά, η λέξη προέρχεται από το «πρώτος», που καθορίζει την πρωταρχική τους σημασία για κάθε κύτταρο. Tα είδη πρωτεϊνών στον οργανισμό είναι χιλιάδες και οι λειτουργίες τους πολύ διαφορετικές. Επιταχύνουν τις χημικές διαδικασίες μέσα στο κύτταρο, μεταφέρουν άλλες χημικές ουσίες σε διάφορα σημεία του σώματος, αποθηκεύουν μικρά μόρια που απελευθερώνουν όταν υπάρχει ανάγκη, έχουν αμυντική δράση (αντισώματα και παράγοντες πήξης του αίματος, χρησιμοποιούνται για να επιβραδύνουν ή να επιταχύνουν κάποιες χημικές διαδικασίες, παίρνουν μέρος στις κινήσεις των κυττάρων, και, αποτελούν κύρια δομικά στοιχεία (π.χ. κολλαγόνο για το δέρμα). Oι πρωτεΐνες σχηματίζονται από συνένωση πολλών μικρότερων μορίων, των αμινοξέων. Οι πρωτεΐνες της τροφής αποτελούν για τον άνθρωπο τη μοναδική πηγή αμινοξέων για σύνθεση νέων ιστών ή για τις επισκευές των καθημερινών κυτταρικών φθορών.

Παχυσαρκία είναι η παθολογικά αυξημένη εναπόθεση λίπους στο ανθρώπινο σώμα. Αυτή η αύξηση της ποσότητας του σωματικούς λίπους, συνεπάγεται βέβαια και αύξηση του σωματικού βάρους. Από το 1948 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εντάξει την παχυσαρκία στον κατάλογο των «παθήσεων». Η σοβαρή παχυσαρκία ενέχει κινδύνους για την υγεία καθώς παρουσιάζει διάφορες επιπλοκές, όπως : καρδιαγγειακές παθήσεις (υπέρταση, στεφανιαία νόσος, αρτηριοσκλήρυνση κ.λ.π.), σακχαρώδης διαβήτης, αγγειακά προβλήματα στα κάτω άκρα (φλεβική ανεπάρκεια, κιρσούς κ.λ.π.), καρκίνος του ενδομητρίου, χολολιθίαση, οστεοαρθρίτιδα, καρκίνος του μαστού, καρκίνος του παχέως εντέρου, κ.α.

Η ρενίνη είναι ένα ένζυμο που απελευθερώνουν οι νεφροί στο κυκλοφοριακό και που βασικός της ρόλος είναι η διάσπαση ενός πεπτιδίου (της αγγειοτασίνης Ι) σε ένα μικρότερο πεπτίδιο (την αγγειοτασίνη ΙΙ). Η τελευταία προκαλεί σύσφιξη των μικρών αρτηριών που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της πίεσης του αίματος (αρτηριακή υπέρταση).

Η σεροτονίνη είναι μία βασική ουσία του νευρικού μας συστήματος, που δρα και σαν ορμόνη, και βασικός της ρόλος είναι να καθορίζει την διάθεσή μας, την ποιότητα του ύπνου μας και την συναισθηματική μας κατάσταση. Στην ουσία, είναι μία πρωτεΐνη που βασικό της αμινοξύ είναι ή τρυπτοφάνη. Έτσι μπορούμε να την βρούμε σε διάφορες τροφές, όπως η σοκολάτα, οι μπανάνες, το ψωμί, τα λιπαρά ψάρια (σολομός, σκουμπρί, σαρδέλα) και τα έλαια των λιπαρών ψαριών.

O διαβήτης είναι μία από τις παλαιότερα γνωστές ασθένειες του ανθρώπου. Το πλέον εμφανές σύμπτωμά του είναι η αποβολή μεγάλης ποσότητας ούρων που είναι «γλυκά» διότι περιέχουν σάκχαρο (γλυκόζη). O διαβήτης είναι μία μόνιμη διαταραχή της εσωτερικής χημείας του σώματος, που έχει ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση υπερβολικής ποσότητας γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα. Αυτό οφείλεται στην ανεπάρκεια της ορμόνης «ινσουλίνη» που ρυθμίζει τα επίπεδα του σακχάρου. Υπάρχουν δύο μορφές σακχαρώδη διαβήτη: Ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης ή τύπου 1 διαβήτης, που παρουσιάζεται συνήθως σε νεαρότερους ασθενείς. Μη ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης ή τύπου 2 διαβήτης, που σχετίζεται με την ηλικία ή εκδηλώνεται στην ωριμότητα, είναι πιο συνήθης στη μέση ή στην προχωρημένη ηλικία και μπορεί να ελεγχθεί με δισκία ή απλώς με δίαιτα.

Τα Τριγλυκερίδια ονομάζονται και ουδέτερα λίπη. Είναι οργανικές χημικές ενώσεις, και το μόριό τους αποτελείται από ένα μόριο γλυκερόλης, ενωμένο με τρία μόρια ανώτερων λιπαρών οξέων. Από αυτήν ακριβώς τη σύνθεση λαμβάνουν και το χαρακτηριστικό τους όνομα. Τα Τριγλυκερίδια περιέχονται τόσο στη φυτική τροφή (κατά κύριο λόγο μέσα σε σπόρους και καρπούς), όσο και στην τροφή ζωικής προέλευσης (ζωικό λίπος, βούτυρο γάλακτος, συκώτι, αλλά και άλλα κρέατα και εντόσθια). Στον άνθρωπο, τα Τριγλυκερίδια συντίθενται, κατά κύριο λόγο, μέσα στα ηπατικά κύτταρα (δηλαδή μέσα στο συκώτι), καθώς και μέσα στα λιποκύτταρα. Τα Τριγλυκερίδια αυξάνονται σε παχύσαρκα άτομα, με την κατανάλωση μεγάλης ποσότητας αλκοόλ και απλών υδατανθράκων, και σε περιπτώσεις σακχαρώδους διαβήτη.

Η Τ3 ή τριιωδοθυρονίνη και η Τ4 ή θυροξίνη είναι οι δύο από τις τρεις ορμόνες που παράγει ο θυροειδής αδένας και είναι υπεύθυνες για την λειτουργία του μεταβολισμού και άρα για την διατήρηση του σωματικού μας βάρους. Η έκκριση τους ρυθμίζεται από μια άλλη ορμόνη την θυροειδοτρόπο ή TSH που βρίσκεται από την υπόφυση. Για τη σύνθεση των θυροειδικών ορμονών απαραίτητο στοιχείο είναι το Ιώδιο η έλλειψη του οποίου οδηγεί μοιραία σε μειωμένη παραγωγή ορμονών. Πηγές πλούσιες σε Ιώδιο είναι οι θαλασσινές τροφές.

Οι υδατάνθρακές της τροφής είναι οργανικές ουσίες που αποτελούνται από τρία στοιχεία : άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο. Ταξινομούνται σε : μονοσακχαρίτες, δισακχαρίτες και πολυσακχαρίτες. Αποτελούν την κύρια πηγή ενέργειας για τον οργανισμό, ασκούν προστατευτική δράση στις πρωτεΐνες, συμμετέχουν στον μεταβολισμό των λιπών και παίζουν σημαντικό ρόλο στην λειτουργία του εντέρου. Η ημερήσια πρόσληψη πρέπει να καλύπτει το 55 % των θερμίδων που προσλαμβάνονται ημερησίως.

Τα «Ω3»,«Ω6» και «Ω9» είναι πολυακόρεστα λιπαρά οξέα που δεν συντίθενται φυσιολογικά από τον ανθρώπινο οργανισμό και συνεπώς πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε μια ολοκληρωμένη δίαιτα. Έχουν ευεργετικές επιδράσεις βοηθώντας στην καταπολέμηση προβλημάτων της καρδιάς και των υψηλών επιπέδων τριγλυκεριδίων. Συμβάλλουν στην ομαλή λειτουργία του εγκεφάλου και προστατεύουν από δερματοπάθειες. Έλλειψη των πολυακόρεστων λιπιδίων μπορεί να προκαλέσει μειωμένη ανάπτυξη, στείρωση, δερματικές παθήσεις, νεφρικές και ηπατικές παθήσεις. Διατροφικές πηγές αποτελούν τα Φυτικά λάδια, το Κρέας, οι Ξηροί καρποί και σπόροι (καρύδια, σόγια), τα Λαχανικά, το Μητρικό Γάλα, το Ψάρι (σκουμπρί, τόνος, σολομός, αντσούγιες, ρέγκα, πέστροφα, σαρδέλες).

Ως υπέρταση χαρακτηρίζεται η πάθηση κατά την οποία η αρτηριακή πίεση αυξάνεται από 120/80 mm Hg που είναι τα φυσιολογικά όρια σε 140/90 mm Hg ή και υψηλότερα και παραμένει σε αυτά τα υψηλά επίπεδα μόνιμα. Η διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση της υπέρτασης, καθώς η διατήρηση του επιθυμητού βάρους και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλατιού αποτελούν βασικά σημαία της θεραπείας.

Η φυσική δραστηριότητα, μακροπρόθεσμα, συνδέεται με την πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων και μεταβολικών παθήσεων, τον έλεγχο αρτηριακής πίεσης και των επιπέδων παχυσαρκίας, τη βελτίωση βασικών κινητικών δεξιοτήτων και την καλή στάση του σώματος, καθώς και τη βελτίωση της αυτοπεποίθησης και της «αυτοεικόνας». Σε συνδυασμό με σωστή διατροφή μπορεί να αποτελέσει τον βασικό παράγοντα πρόληψης σοβαρών παθήσεων του σύγχρονου τρόπου ζωής. Η φυσική δραστηριότητα πρέπει να γίνει στάση ζωής σε όλους μας, από τα μικρά παιδιά μέχρι τους υπερήλικες. Ιδανική συχνότητα και ποσότητα άσκησης θεωρείται 3-5 φορές την εβδομάδα από 1 ώρα, ανάλογα με την ηλικία και το ιατρικό ιστορικό του καθενός.

Οι φυτικές ή διαιτητικές ίνες είναι φυτικοί υδατάνθρακές που δεν απορροφώνται από το έντερο με αποτέλεσμα να βοηθούν στην διατήρηση της χλωρίδας του και στην σωστή λειτουργία του. Επιπλέον παίζουν σημαντικό ρόλο στον κορεσμό του στομάχου και στην πρόληψη του καρκίνου του παχέως εντέρου.

Η χοληστερίνη είναι μια ουσία που βρίσκεται φυσικά στο σώμα και είναι σημαντική για την καλή λειτουργία κάθε κυττάρου. Το σώμα χρησιμοποιεί τη χοληστερίνη για να παρασκευάσει ζωτικά χημικά συστατικά, όπως η βιταμίνη D και ορισμένες ορμόνες. Η περισσότερη χοληστερίνη παράγεται στο ήπαρ και μια μικρή ποσότητα προέρχεται από τη διατροφή μας. Η χοληστερίνη προκαλεί πρόβλημα μόνο αν τα επίπεδά της στο αίμα είναι υπερβολικά υψηλά. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση των επιπέδων της χοληστερίνης, ωστόσο η συνηθέστερη αιτία είναι η κατανάλωση πολλών λιπαρών και ιδιαίτερα κορεσμένων. Άλλοι παράγοντες, όπως η κληρονομικότητα, η ηλικία, η έλλειψη άσκησης, το υπερβολικό πάχος, ο υποδραστήριος θυρεοειδής αδένας, ο διαβήτης ή προβλήματα με τα νεφρά, μπορούν επίσης να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στα επίπεδα της χοληστερίνης.

Ως χορτοφάγος χαρακτηρίζεται εκείνος που συνειδητά έχει αποκλείσει από το καθημερινό του διαιτολόγιο την κατανάλωση κρέατος και τροφών ζωικής προέλευσης, ενώ αντιθέτως έχει αυξήσει την πρόσληψη φυτικών ινών. Τα οφέλη της χορτοφαγίας στην υγεία εξαρτώνται από το είδος της χορτοφαγίας (αυστηρά χορτοφάγοι, γαλακτο-φυτοφάγοι, γαλακτο-ωοφυτοφάγοι, μερικώς φυτοφάγοι) αλλά και από το πόσο ακολουθεί κάποιος τις αρχές της σωστής διατροφής. Το σίγουρο είναι πως ακόμα και την υγιεινή διατροφή δεν χρειάζονται υπερβολές.

Είναι το ιχνοστοιχείο που ευθύνεται για την σωματική, διανοητική και σεξουαλική ανάπτυξη των εφήβων. Η αποβολή του γίνεται από τα ούρα, ενώ το υψηλό ποσοστό χαλκού στο αίμα, το φυτικό οξύ των δημητριακών και ουσίες όπως το αλκοόλ, ο καφές, το τσάι καταστέλλουν την απορρόφησή του. Ο ψευδάργυρος βρίσκεται σε μεγάλες αναλογίες στα στρείδια, στην μαγιά μπύρας, στο συκώτι, στα αυγά, στο ρύζι, στις πατάτες και στα πράσινα λαχανικά.